YER KÜRE VE YERALTI KAYNAKLARIMIZ

YER KÜRE VE YERALTI KAYNAKLARIMIZ

                  Üzerinde yaşadığımız Yerküre, etrafını saran bir gaz katmanı, yeryüzünün büyük bölümünü kaplayan bir su tabakası, yer kabuğu, mağma ve çekirdekten oluşmuştur.

                   Şimdi, bu katmanları tanıyalım:

                    HAVA KÜRE ( ATMOSFER )

                    Dünya'nın etrafını saran, Dünya ile birlikte ( yer çekiminden ötürü ) hareket eden gaz katmanı gaz katmanına havaküre ( Atmosfer ) adı verilir. Bu katman 800 - 1000 km kalınlığında kabul edilir.

                     Atmosfer, yeryüzünden başlayarak sıcaklık farkları ve değişik özelliklerine göre troposfer, stratosfer, şemosfer, iyonosfer ve eksosfer diye bölümlere ayrılır.

                       Troposfer:

                      Kalınlığı ortalama 6 km ile 16 km arasında değişir. Bu kalınlık kutuplarda 8 km, ekvatorda 16 km civarındadır. Troposferde yerden yukarı doğru çıkıldıkça her 1 km de sıcaklık 6,5 derece azalır. Buna göre troposferin en üstünde sıcaklık - 57 derece olur. Atmosfer olayları denilen, bulut oluşumu, yağmur, rüzgar gibi olaylar bu katmanda oluşur.

                       Troposferin 11 km'den sonrasında bulut, yağış vb. oluşmaz. Bu nedenle uçaklar, bu yüksekliğe çıkarak bulutların üzerinde hareket ederler. Buna, uçuş koridoru denir.

                        Canlılar troposferin en altında yaşar.

                        Stratosfer:

                        Yaklaşık 8 - 13 km kalınlığındadır. Bu katmanda hava olaylarından yalnızca rüzgar görülür. Sıcaklığı - 50 dereceden düşüktür.

                         Şemosfer:

                         Yaklaşık 55 -60 km kalınlığındadır. Bu katmanda gazların miktarı iyice azalmıştır ve hava hareketleri görülmez. Şemosferde bulunan ozon tabakası güneşten gelen mor ötesi ( ultraviyole ) ışınlarını tutar. Bu sayede dünyadaki canlılar, zararlı ışınlardan korunmuş olur.

                          Günümüzde çok miktarda kullanılan spreyler ( klorlu ve florlu hidrokarbonlar ) ozon tabakasının incelerek delinmesine yol açmıştır. Bunun sonucunda bazı cilt hastalıkları ve bitkilerde bozulmalar ortaya çıkmaktadır.

                            İyonosfer:

                           Yaklaşık 250 - 300 km yüksekliktedir. Bu kattaki gazlar iyonlara ayrılmış durumdadır. İyonosfer, radyo dalgalarını yansıttığı için yeryüzü haberleşmesinde büyük önem taşır.

                            Eksosfer ( Mezosfer ) :

                            Gerçek kalınlığı belli olmamakla beraber yeryüzünde 620 - 10.000 km yüksekliğe kadar uzanır. Bu katmanlarda gaz oranı iyice azalmıştır. Eksosferin bitiminden sonra yerçekimi sona erer.

                             Atmosferde Bulunan Gazlar:

                             Atmosferin yerden itibaren ilk 11 km'lik bölümünde çok az farklarla % 78 azot, % 21 oksijen, % 1 oranında su buharı, karbondioksit, ozon, soygazlar ( argon, neon gibi ) ve toz zerrecikleri vardır. Hava dediğimiz bu katmanlarda bulunan azot, oksijen ve karbondioksit canlılar için çok önemlidir. Oksijen solunumda, azot, azot bağlayıcı bakteriler yardımı ile çeşitli bileşiklere dönüştürülerek canlının temel yapıtaşı olan protein yapımında, bitkiler tarafından kullanılır.

                              Karbondioksit, hepinizin bildiği gibi yeşil bitkilerin fotosentezinde kullanılarak organik bileşikler oluşturur. Bu katmanda gerçekleşen yağmur, bulut, kar, dolu gibi olaylar su buharıyla oluşur. Yağışlar yeryüzü ve yer altı sularını oluşturur.

                               Atmosferde oksijen, azot, karbondioksit ve su buharı gibi yararlı gazların yanı sıra zararlı gazlar da bulunur. Bu gazlar sanayi tesislerinin bacalarından, ekzoslardan, apartman bacalarından çıkan yani insan eli ile oluşturulan zehirli gazlar ile karbon monoksit, kükürtdioksit, hidrojen sülfürdür.

                                 SU KÜRE ( HİDROSFER )

                                 Bütün canlılar için su vazgeçilmez bir maddedir. Yerkürede bulunan denizler, göller, akarsular ve yer altı sularının oluşturduğu katmandır. Yeryüzünün 3/4'ü sularla kaplıdır. Dünya yüzeyi düzeltilip bütün sular dünyayı kaplayacak olsa 2 km derinliğinde bir su tabakası oluşur. Kutuplarda buzul halinde donmuş büyük su kütleleri bulunmaktadır.

                                 Dünyadaki suların kütleleri belli bir dolanımla sabit kalmaktadır. Su en çok okyanus ve denizlerde depolanmıştır. Bu sular tuzludur. Sulardaki tuzluluk oranının farklı olması, deniz akıntılarının nedenlerindendir. Okyanuslarda da daha çok sıcaklık farkı ve sürekli rüzgarlar etkilidir. Okyanus akıntılarının en önemlisi golffstream ( golfistrim ) adı verilen sıcak su akıntısıdır. Bu akıntı, Meksika Körfezi'nden çıkıp İskandinavya ve Kuzey Avrupa ülkelerine kadar devam eder ve buraların iklimlerini yumuşatır, bol yağış almalarını sağlar. Ülkemiz denizlerinde tuzluluk farklarından doğan akıntılar vardır. Bu akıntılar iklime etkili değildir. Ülkemizde en tuzlu deniz Akdeniz, en az tuzlu deniz ise Karadeniz'dir. Ege'den Marmara denizine doğru tuzluluk oranı azalır.

 

YER KÜRENİN KATMANLARI

         YER KABUĞU ( LİTOSFER )

       Yer'i oluşturan taş ve kayaçlara yer kabuğu ( litosfer ) denir. Canlılar bu tabakanın üstünde yaşar. Kalınlığı ortalama 60 km kadardır. Yer kabuğu, okyanusların dibinde ince, yüksek dağların bulunduğu bölgelerde daha kalındır.

        Yer kabuğunun kimyasal yapısında en fazla silisyum ve alüminyum bileşiklerine rastlanır. Biraz aşağılara inilirse magnezyum, nikel, demir gibi element bileşikleri artar.

       Yerin derinliklerine inilirken her 33 metrede 1 derece sıcaklık artar. Litosferin alt katmanlarında sıcaklık 1800 derece civarındadır.

                    Yer kabuğunu oluşturan kaya ve taşlara kayaç ( kütle ) denir. Yer kabuğunu oluşturan üç çeşit kayaç vardır. Bunlar; püskürük, tortul ve başkalaşım kayaçlardır.

                    Püskürük Kayaçlar:

                   Yeraltındaki mağmanın yeryüzüne çıkarak veya yeryüzüne yakın katmanlara yükselip soğuyarak katılaşması ile oluşmuş kayaçlardır.

                   Mağmanın yer kabuğunun üstüne yakın tabakalar arasınna yükselip yavaş yavaş soğuması ve katılaşmasıyla derinlik kayaçları oluşur. Buna granit en güzel örnektir.

                  Mağmanın yerkabuğu üzerine çıkıp aniden soğumasıyla, ani katılaşma olur. Bazalt, trakit ve sünger taşı bu şekilde oluşur.

                  Püskürük kayaçlar, kristalli yapıya sahiptir. Volkan camı ( obsidyen ) ise renkli veya siyah cama benzer. Tabaka oluşumu yoktur. İçlerinde fosil bulunmaz.

                 Püskürük kayaçlar, diğer kayaçların temelini oluşturur.

                 Tortul Kayaçlar:

                 Püskürük kayaçların; hava, su, rüzgar ve sıcaklık farklarıyla parçalanması ve çukur yerlerde birikmesiyle oluşmuş kayaçlardır.

                 Totu kayaçlarda, bütün kayaçların parçalanmasından ve değişik zamanlarda oluşmasından dolayı seyrek ve değişik zamanlarda oluşmasından dolayı seyrek kristal yapı oluşur. Tortul kayaçlar genellikle katmanlı yapıdadır ve içlerinde canlı atıkları görülür.

                 Tortul kayaçlar, oluşumlarına göre üçe ayrılır.

                 Mekanik tortul kayaçlar

                 Su, rüzgar ve sıcaklığın etkisiyle kayaçların parçalanıp, sürüklenerek birikmesiyle oluşur.

                Çakıl, kum, kil vb.

                Kimyasal tortul kayaçlar

                Akarsular ve yer altı suları, kayaçların arasından geçerken, kimyasal maddeleri çözer. Bu maddeler suyun buharlaşmasıyla çökelir. Çökelen maddeler de kimyasal tortul kayaçları oluşturur.

                Kayatuzu, sarkıt, dikit, traverten, tüfler...Ülkemizdeki bir çok mağarada bunların güzel örneklerine rastlayabilirsiniz.

               Organik tortul kayaçlar

               Canlıların ölmesi ve kalıntıların birikip çökmesiyle oluşan kayaçlardır.

               Kalker, tebeşir, maden kömürü ve petrol.

               Başkalaşım Kayaçları

              Tortul ve püskürük kayaçların, sıcaklık, basınç ve su buharının etkisiyle değişmesinden oluşur. Kristal yapı ve tabakalı yapı gösterirler.

              Mermer( Kalkerin başkalaşımı ), fillat ( killerin başkalaşımı ) başkalaşım kayaçlarıdır.

              ATEŞ KÜRE

             Yerkabuğunun altında 2900 km kalınlığındadır. Burada sıcaklık 1800-2000 dereceden başlar ve aşağı indikçe artar. Bu sıcaklık derecesinde bütün maddeler erimiş halde bulunur. Bu erimiş koyu kıvamlı sıvıya mağma denir. Mağmanın yapısında bütün maddeler bulunmasına rağmen, silisyum ve mağnezyum çoğunluktadır.

             AĞIR KÜRE

             Dünya'nın merkezinde 3400 km kalınlığındadır. Burada ağır elementler bulunur. En çok demir ve nikel elementleri bulunur. Sıcaklık 4000-5000 derece civarındadır. Bu sıcaklıkta buhar halinde bulunması gereken maddeler, üstteki büyük basıncın etkisiyle katıya yakın halde bulunmaktadır.

 

YER KÜRE'NİN OLUŞUMU VE JEOLOJİK ZAMANLAR

                              Dünyanın oluşumu ile ilgili değişik teoriler ileri sürülmüştür.       Bunlardan en çok kabul  göreni, Yer Küre'nin önce gaz katmanı olduğu, zamanla soğuyup yoğunlaşarak bugünkü durumunu aldığı görüşüdür. Yer Küre'nin kabuğu, değişik metotlarla incelenerek 4,5 milyar yaşında olduğu saptanmıştır. Dünya'nın bugüne kadar 4 jeolojik devir geçirdiği tespit edilmiştir. Bunlar sırasıyla:

                               Prekambriyen Devre ( İlkel Zaman )

                               4 milyar yıl sürdüğü tahmin edilmektedir. Bu devrede kıta çekirdekleri oluşmuştur. Zamanın sonlarına doğru bir hücreli bazı canlılar ( bakteriler ve su yosunları ) oluşmuştur.

                               Birinci Zaman ( Paleozoik )

                               Bu zamana kadar oluşan karalar, tek kıta halinde bulunmakta idi. Bu devirde kıtalar  genişlemiştir. 1. Zaman, yaklaşık 380 milyon yıl sürmüştür. Birinci zamanda canlılar oluşmuş ve türler çeşitlenmiştir. Sürüngenler karaya çıkmış ve kara hayatı başlamıştır. İklim genel olarak sıcak, nemli ve atmosferde karbondioksit oranı yüksektir. Bundan dolayı bu dönemde dev yapılı bitkiler oluşmuştur.

                              İkinci Zaman ( Mezozoik )

                             Bu dönemde yeni okyanusların oluşmasıyla kara kütleleri birbirinden uzaklaşmıştır. 170 milyon yıl sürmüştür. Bu zamanda dinazorlar, sürüngenler, çiçekli bitkiler, böcekler ve kelebekler gelişme göstermiştir. Zamanın sonunda dinazorlar yok olmuş, kuşlar ortaya çıkmıştır. Yine bu devrin sonunda memeli hayvanlar ve kapalı tohumlu bitkiler de ortaya çıkmıştır.

                             Üçüncü Zaman ( Neozoik )

                             Canlılar bu zamanda çeşitlenmiştir. Maymun, koyun, at ve sığır türü canlılar, bu zamanda ortaya çıkmıştır. Bu devir 60-70 milyon yıl sürmüştür.

                             Dördüncü Zaman ( Antropozoik )

                            İnsanın ortaya çıktığı zamandır. Bu devrin en önemli özelliği buzullardır. Bu zamanda kutuplardan ekvatora doğru buzullar ilerlemiştir. Bu özellik dördüncü zamanı üçüncü zamandan ayırır.

                            FOSİLLER

                            Jeolojik devirlerde yaşamış canlıların tortul kayaçlar içinde taşlaşmış kalıntılarına fosil denir. Fosilleri, paleontoloji adlı bilim dalı inceler.

                           Fosilin oluşması için, canlının ölümünden sonra su ve hava ile temas etmemesi gerekir. Bu durumda canlı çürüyerek yok olur. Yanardağ külleri, kömürler, buzullar, tortul kayaçlar içinde kalan canlıların hava, suyla teması kesilir. Canlı fosilleşir.

                           Fosillerin Yararları

                           * Tortul kayaçların hangi zamanda oluştuğu hakkında bilgi verir.

                           * Fosiller, bulunduğu bölgenin geçmişteki, coğrafi durumu, iklimi ve bitki örtüsü hakkında bilgi verir.

                          * Bugün yaşamayan, soyları tükenmiş bitki ve hayvanlar hakkında bilgi verir.

                         * Canlıların evrimi hakkında bilgi verir. 

 

YER KABUĞUNUN HAREKETLERİ

                           Yer kabuğu, oluşumundan günümüze kadar şiddeti azalan hareketler yapmaktadır. Yer kabuğu bu hareketlerle yükselip, alçalarak, kıvrılıp, kırılıp, çökerek, yeryüzü şekillerini oluşturmaktadır. Yerkabuğu hareketleri, yavaş ve sürekli hareketleri ile ani ve şiddetli hareketler diye ikiye ayrılır.

                            Yavaş ve Sürekli Hareketler

                            Kıtalar ve dağların oluşumlarıdır. Yerkabuğu devamlı hareket ettiğinden başlangıçta tek olan kara bloku ayrılarak kıtaları oluşturmuştur.Dağlar da yer kabuğunun yavaş ve sürekli hareketi sonucu kıvrılma ve kırılmalarla oluşmuştur. Yerkabuğunu oluşturan tabakaların, yandan büyük kuvvetlerin etkisine uğraması ile esnek olmayan bölgelerde kırılmalar olur. Kırılmanın olduğu bölgelerde kırık ağızları birbirine uymaz ve fay dediğimiz büyük çatlaklar oluşur.

                            Ani ve Şiddetli Hareketler

                           Bu hareketler, depremlerdir. Deprem, yer kabuğunu oluşturan blokların, yer değiştirmesi sonucu oluşan sarsıntılardır. Yer kabuğunu oluşturan derin tabakaların yer değiştirmesi sonucu veya yanardağların püskürtme durumuna geçince oluşan yer sarsıntıları depremlerin nedenleridir. Ülkemiz Alp-Himalaya deprem kuşağındadır. Ülkemizde Kuzey Anadolu Fay Hattı, önemli bir deprem kuşağıdır. Ayrıca Doğu Anadolu Fay Hattı ile Batı Anadolu Fay Hatlarında ( Ege ovaları ) zaman zaman şiddetli depremler olmaktadır.

                           Depremlerle oluşan sarsıntılar, sismograf denilen aletle ölçülür ve şiddeti richter ölçeği ile belirtilir. Richter ölçeğinde depremler 1'den 10'a kadar şiddet derecelerine göre bölümlenir. 

        

       

 

YER ALTI KAYNAKLARIMIZ

YER KABUĞUNUN TABAKALI YAPISI

                              Yer kabuğunun en üst tabakasını toprak oluşturur. Toprak, kayaçların, fiziksel, kimyasal ve biyolojik olarak çözünmesi ile oluşur. Toprağın içinde hava, su, mikroorganizmalar ve çeşitli canlı artıkları bulunur.

                               Toprak, çeşitli katmanlardan oluşur. En üst kısmında organik maddelerce zengin tabaka bulunur. Toprakların bunun altındaki kısmında kum ve çakıl bulunur. En alt tabakada genellikle killi kısım yer alır. Kilin altında ana kayaçtan kopan iri parçalar bulunur.

             

MADENLERİMİZ

                             Ülkemiz zengin yer altı kaynaklarına sahiptir. Ekonomik değeri olan böyle bileşiklere cevher denir.

                             Kayaçların yapısında bulunan mermer, kum taşı, kil ve kireç taşı gibi yeterli saflıktaki doğal madenlere mineral denir. Bu minerallerin bazıları elementlerin ( demir, bakır, alüminyum gibi ) elde edilmesinde kullanılır. Bazı minerallerinden de soda, alçı, broaks gibi bileşikler elde edilir.

                             KÖMÜR

                             Jeolojik devirlerdeki dev yapılı bitkilerin havasız ortamda sıkışması ve mikroorganizmaların yardımıyla değişmesi sonucu kömür oluşmuştur. Kömürleşme şu sırayla oluşur: turbo, linyit, taşkömürü ve antrasit.

                             Turbo: Kömürleşmenin başlangıcıdır. Karbon oranı düşüktür.

                             Linyit: Yandığı zaman bolca kül bırakır. Yakıt olarak kullanılmakla birlikte kalori yönünden değeri düşüktür.

                             Taşkömürü: Karbonca zengin olduğundan yüksek sıcaklık verir. Daha çok sanayide kullanılır. Ülkemizde, Zonguldak ve çevresinde çıkarılır.

                             Antrasit: Kömürleşmenin son aşamasıdır. Yandığında çok az kül bırakır. Ülkemizde antrasit yatağı yoktur.

                            PETROL

                           Petrol, sularda yaşayan canlıların artıklarından oluşmuştur. Petrol, yer altından çıkartılır. İçinde farklı yoğunlukta organik maddeler çözülmüş hidrokarbondur. Rafinerilerde damıtmaya tabi tutularak benzin, motorin, fueloil, gaz yağı, makine yağı ve asfalt gibi ürünleri elde edilir.

                          DİĞER MADENLER

                          Yer kabuğunu oluşturan kayaçlar bir veya birkaç mineralin birleşmesiyle oluşmuştur. Kayaçların yapısını oluşturan, yeterli saflıktaki maddelere mineral denir. Bazı minerallerden demir, bakır, alüminyum, krom, nikel gibi maddeler elde edilir. Ekonomik değer taşıyan minerallere cevher denir.

                          En önemli madenlerimiz demir, alüminyum, bakır, krom, bor, kükürt, cıva ve fosfordur.

                        Demir: Sivas Divriği, Malatya Hekimhan ve Erzincan'da çıkarılır. Manyetit, siderit, hematit, limonit önemli demir cevherleridir.

                       Alüminyum: Seydişehir ve Milas'ta hammaddesi olan boksit çıkarılır. Hafif, oksitlenmeyen, dayanıklı yapısıyla çok kullanışlıdır.

                       Bakır: Murgul'da çıkarılıp Murgul ve Samsun'da işlenir. Elektrik sanayinin önemli bir maddesidir. İnşaat, boya ve ulaşımda da kullanılır.

                       Krom: Ülkemizde yaygın olan minerallerdendir. Paslanmaz çelik üretiminde ve havadan etkilenen metallerin kaplanmasında kullanılır.

                        Bor: Doğada boraks komit, kalemonit gibi mineralleri bulunur. En çok boraksa rastlanır. Gri siyah toz halinde bir ametaldir.

                     Kükürt: Isparta-Keçiborlu'dan çıkarılır. Sarı renkli bir ametaldir. Doğada serbest element halinde bulunur.

                       Cıva: Normal koşullarda sıvı halde bulunan metaldir. Zinober denilen cevherden elde edilir. Bazen serbest halde bulunabilir.

                       Fosfor: Deterjan ve gübre sanayisinin hammaddesidir. Doğada apatit, vavelit, vivianit gibi fosfatlı mineraller halinde bulunur.

                      Bunlar dışında altın, doğada serbest halde bulunur. Gümüş, doğada serbest halde bulunduğu gibi argentit-karargirit gibi filizler halinde de bulunur.

 

YER ALTI SULARI VE YER ALTI OLUŞUMLARI

                                Yağış olarak yer yüzüne düşen suların bir bölümü yer altına sızar. Bu sular, çeşitli yerlerde ve çeşitli biçimlerde birikir. Böylece yer altı suları meydana gelir. Yer altı sularının başlıcaları  artezyenler, kuyular, kaynak suları ve sıcak su kaynaklarıdır.

                                Yer altında geçirimsiz iki tabaka arasında biriken sular, bir basınç oluşturur. Böyle yerlerde bir kuyu açılırsa yer altındaki su fışkırarak yer yüzüne çıkar. Bu tür kaynaklara artezyen denir.

                                Sıcak su kaynakları yerin derinliklerinden geldikleri için yıl boyunca sıcaklıklarını korurlar.

                                                 Yer Altı Oluşumlarının Başlıcaları

                                * Sarkık ve dikitler

                                * Travertenler

                                * Obruklar

                                * Mağaralardır.

                                                 Jeotermal Enerji

                                Yerin derinliklerine inen sular, buradaki sıcaklığın etkisiyle ısınır. Bu tür sular çoğunlukla sıcak olarak bazen de sıcak su buharı halinde yer yüzüne çıkar. Bu tür sulara jeotermal kaynak denir. Jeotermal kaynaklardan ısınmada ve elektrik enerjisi üretiminde yararlanılır. Bu yolla elde edilen enerjiye jeotermal enerji denir. Yurdumuzda Denizli-Sarayköy, Aydın-Germencik, Tuzla-Çanakkale'de jeotermal alanlar bulunmaktadır.

 

 

SORULAR

S- 1) Canlıların yaşadığı katmanlar hangileridir?

S- 2) Hangi katmanlar katı haldedir?

S- 3) Hangi katmanlar sıvı veya sıvıya yakındır?

S- 4) Atmosfer neye denir?

S- 5) Atmosferin kalınlığı ortalama kaç km'dir?

S- 6) Atmosferin yer kabuğundan yukarı doğru katmanları nelerdir?

S- 7) Atmosferin en yoğun katmanı hangisidir?

S- 8) Hava olaylarının oluştuğu atmosfer katmanı hangisidir?

S- 9) Troposferin kalınlığı her yerde aynı mıdır? Niçin?

S-10) Troposfer yer kabuğunun şeklinin değişmesinde etken midir? Nasıl?

S-11) Uçakların güvenli uçuş yapabildikleri atmosfer katmanı hangisidir? Niçin?

S-12) Ozon tabakasını oluşturan nedir? Atmosferin hangi katmanındadır?

S-13) Ozon tabakasının canlılar için önemini açıklayınız.

S-14) Meteor nedir?

S-15) Meteorların genellikle parçalanabildiği atmosfer katmanı hangisidir?

S-16) Atmosfere giren meteorlar neden yanar?

S-17) Bir kısmı yanmadan yer yüzüne ulaşan meteorlara ne ad  verilir?

S-18) Yoğunluğu en az olan atmosfer katmanı hangisidir?

S-19) İyonosfer nereye denir? Bu kısma iyonosfer denilmesinin nedeni nedir?

S-20) İyonosferin uydu haberleşme ağındaki önemini açıklayınız.

S-21) Ekzosfer neresidir?

S-22) Atmosferdeki gazları yazınız.

S-23) Atmosferdeki azotun canlılar için önemini açıklayınız.

S-24) Atmosferdeki karbon dioksitin canlılar için önemini açıklayınız.

S-25) Atmosferdeki oksijenin canlılar için önemini açıklayınız.

S-26) Atmosferdeki su buharının önemini açıklayınız.

S-27) Hangi gazların havaya karışması, hava kirliliğini arttırdığı gibi, asit yağmurlarına da neden olabilir?

S-28) Asit yağmurları nasıl oluşur?

S-29) Ülkemizde hava kirliliğinin en çok olduğu şehirler hangileridir?

S-30) Hava kirliliğini önlemek için alınacak önlemler nelerdir?

S-31) Yağmur, kar ve dolu oluşumunu açıklayınız.

S-32) Şimşek nedir, nasıl oluşur?

S-33) Yıldırım nedir, nasıl oluşur?

S-34) Gök gürültüsü nasıl oluşur?

S-35) Önce şimşeğin görülüp sonra gök gürültüsünün duyulmasının sebebi nedir?

S-36) Paratoner neye denir? Neyi sağlar?

S-37) Yerküre yüzeyinin ne kadarı sularla kaplıdır?

S-38) Su küreyi neler oluşturur?

S-39) Deniz akıntılarının sebepleri nelerdir?

S-40) En büyük sıcak su akıntısı nerededir, adı nedir?

S-41) Ülkemizin denizlerini tuzluluk oranlarına göre sıralayınız.

S-42) Karadeniz'in az tuzlu olmasının başlıca nedenleri nelerdir?

S-43) Akdeniz'in çok tuzlu olmasının başlıca nedenleri nelerdir?

S-44) Karadeniz ve Ege denizi arasındaki deniz akıntılarının nedenleri nelerdir?

S-45) Deniz akıntıları geçtikleri yerlerdeki iklimi nasıl etkiler?

S-46) Litosfer nereye denir?

S-47) Kalınlığı her yerde aynı mıdır?

S-48) Yer kabuğunun bileşiminde en çok bulunan elementler hangileridir?

S-49) Sİ - AL nereye denir? Niçin?

S-50) Sİ - MA nereye denir? Niçin?

S-51) Kayaç ( kütle ) neye denir?

S-52) Mineral nedir?

S-53) Cevher nedir?

S-54) Püskürük kayaçların oluşumunu açıklayınız.

S-55) Derinlik kayaçları nasıl oluşur?

S-56) Yüzey kayaçları nasıl oluşur?

S-57) Obsidien ile bazaltın oluşum farklılığı nedir?

S-58) Sünger taşı ( ponza taşı ) nasıl oluşur?

S-59) Püskürük kütlelerin temel özellikleri nelerdir?

S-60) Tortul kayaçların oluşumunu açıklayınız.

S-61) Tortul kayaçların tabakalı yapıda olmasının sebebi nedir?

S-62 Tortul kayaçların çeşitleri nelerdir?

S-63) Mekanik kayaçları oluşturan etkenler nelerdir?

S-64) Mekanik kayaçlara örnekler veriniz.

S-65) Kimyasal kayaçları oluşturan etkenler nelerdir?

S-66) Ülkemizde kimyasal kayaçların bulunduğu yerlere hangi yöreleri örnek verebiliriz?

S-67) Organik kayaçları oluşturan etkenler nelerdir?

S-68) Kömür nasıl oluşur, hangi çeşit kayaçtır?

S-69) Petrol nasıl oluşur, hangi çeşit kayaçtır?

S-70) Organik kayaçlara çeşitli örnekler veriniz.

S-71) Tortul kayaçların temel özellikleri nelerdir?

S-72) Başkalaşım kayaçları nasıl oluşur?

S-73) Yerin iç kısımlarının sıcak olduğunun kanıtları nelerdir?

S-74) Hava sıcaklığı 20°C iken, yeryüzünde 132 m aşağı inildikçe sıcaklık kaç °C olur?

S-75) Ateş küre ( mağma ) neresidir?

S-76) Mağmanın yapısında hangi elementler bulunur?

S-77) Ağır küre ( barisfer ) neresidir? Yapısında hangi elementler bulunur?

S-78) Ağır kürenin yapısındaki maddeler hangi fiziki haldedir? Niçin?

S-79) Dünya'nın oluşumuna ait görüşler nelerdir?

S-80) Dünya'nın kaç yaşında olduğu tahmin edilmektedir?

S-81) Jeolojik zamanlar neye denir?

S-82) Prekamriyen devreye ait aşağıdaki soruları yanıtlayınız.

         * Kaç yıl sürdüğü varsayılmaktadır?

         * Bu devrede hangi canlıların yaşadığı varsayılmaktadır?

         * Ülkemizdeki hangi bölgelerin bu devreden kaldığı varsayılmaktadır?

S-83) Palaozoik devreye ait aşağıdaki soruları yanıtlayınız.

         * Kaç yıl sürmüştür?

         * Kaç devreye ayrılır?

         * Kara hayatı hangi devrelerde başlamıştır?

         * Karbon devrinin en önemli özelliği nedir?

         * Kozalıklı bitkiler ve sürüngenlerin geliştiği devre hangisidir?

         * Ülkemizde hangi yörelerde bu devrenin kalıntılarına rastlanılmaktadır?

S-84) Mezozoik zamanına ait aşağıdaki soruları yanıtlayınız.

         * Kaç yıl sürmüştür?

         * Kaç devreye ayrılır?

         * Bu devrenin en belirgin özelliği nedir?

         * Ülkemizde hangi yörelerde bu devreye ait kalıntılara rastlanmıştır?

S-85) Senozoik zamanına ait aşağıdaki soruları yanıtlayınız.

         * Kaç yıl sürmüştür?

         * III. zamanda hangi canlılar çeşitlenmiş ve gelişmiştir?

         * III. zamanındaki canlıların yapı ve özellikleri daha sonra değişime uğramış mıdır? Neden?

         * Ülkemizde hangi yöreler bu zamanda oluşmuştur?

         * III. zamanı, IV. zamandan ayıran en önemli özellik nedir?

         * IV. zaman kaç yıl önce başlamıştır?

         * İnsan türü hangi zamanda ortaya çıkmıştır?

S-86) Fosil nedir?

S-87) Paleontoloji neye denir?

S-85) Fosil oluşumunu açıklayınız.

S-86) Fosil oluşumuna en uygun ortam hangisidir?

S-87) Fosillerden elde edilebilecek bilgiler nelerdir?

S-88) Tortul kayaçların bir zamanlar deniz diplerinde oluştuğunu gösteren ip uçları nelerdir?

S-89) Niçin karalar denizlere göre fosilleri korumada iyi ortam değildir?

S-90) Kömür ve petrol oluşumuna fosillerin etkisini açıklayınız.

S-91) Yer kabuğu oluşumundaki değişim ve gelişmeleri kısaca özetleyiniz.

S-92) Yer kabuğunun yavaş ve sürekli hareket etmesinin sebebi nedir?

S-93) Deprem nedir?

S-94) Depremlerin sebepleri nelerdir?

S-95) Depremlerin neden olduğu hasarlar nelerdir?

S-96) Depremin en çok hasara neden olduğu yer, neresidir?

S-97) Deprem, oluştuğu merkezden çevresine nasıl yayılır?

S-98) Depremin şiddetini ölçen alete ne ad verilir? Deprem şiddetinin birimi nedir?

S-99) Can ve mal kaybına neden olan depremlerin şiddeti nedir?

S-100) Aynı şiddette depremler Japonya'da can kayıpsız atlatılırken geri kalmış ülkelerde insan ölümlerine neden olur?

S-101) Geniş bölgelerden hissedilen ve büyük yıkımlara neden olan depremlerin kaynağı nedir?

S-102) Hangi faylar deprem bakımından son derece tehlikelidir?

S-103) Tabak neye denir?

S-104) Kıtaların oluşumu, nasıl bir hareketin sonucudur?

S-105) Fay neye denir?

S-106) Dünya üzerindeki belirli fay kuşakları hangileridir?

S-107) Faylarda oluşan depremlerin sebebi nedir?

S-108) Ülkemizde fayların sebep olduğu depremlerin görüldüğü illerimiz hangileridir?

S-109) Deprem bölgelerinde alınacak önlemler nelerdir?

S-110) Alman Bilim Adamı Alfred Wegener'in bugünkü kıtaların oluşumu hakkında ileri sürdüğü teoriyi açıklayın.

S-111) Dağlar, hangi olaylar sonucu oluşmuştur?

S-112) Yer kabuğundaki yükselmelerin nedeni nedir? Bu çekilde oluşan dağlara örnekler veriniz.

S-113) Yer kabuğundaki kırılmaların nedeni nedir? Bu çekilde oluşan dağlara örnekler veriniz.

S-114) Yanardağ neye denir?

S-115) Püskürme nedir?

S-116) Yanardağdan çıkan sıvı, katı ve gaz maddeler nelerdir?

S-117) Ülkemizdeki sönmüş yanardağlara örnekler veriniz? 

S-118) Yer altı kaynakları nelerdir?

S-119) Yer kabuğunun en üst bölümünde hangi maddeler bulunur?

S-120) Yer altı sularının oluşumunda, yer kabuğu katmanının farklı yapıda olması etkili midir?

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !