VÜCUDUMUZU TANIYALIM

VÜCUDUMUZU TANIYALIM

             İlköğretimin ilk sınıflarında vücudumuzu tanımlamak daha kolaydı.

             Bize öğretilen; vücudumuz, baş, gövde, kol ve bacaklardan oluşuyordu. Ayna da kendimize baktığımızda bunun böyle olduğunu kolayca da görebiliyorduk.

             Şimdi ise, canlılığımızı nasıl sürdürdüğümüzü öğrenmeye çalışıyoruz.

             Yandaki çerçevedeki bölümleri '' sistemi '' sözcüğünü çıkararak okuduğunuzda, bunların '' canlıların ortak özellikleri '' olduğunu göreceksiniz.

              Beslenme, solunum, boşaltım, hareket, dolaşım... canlı olmanın özellikleri. Bunları vücudumuzda ki sistemlerle gerçekleştiririz. Bu sistemleri öğrenerek, canlılığımızı nasıl sürdürdüğümüzü kavrayacaksınız.

             İnsan vücudu,değişik sistemlerden oluşmuştur.Bu sistemler birbiri ile mükemmel bir  uyum içerisinde çalışmaktadır.Bu sayede vücudumuz en gelişmiş organizma özelliği kazanmıştır.

                                  Şimdi vücudumuzu oluşturan sistemleri tanıyalım;

                                  Unutmamanız gereken, bu sistemlerin de birbiriyle uyum içerisinde çalışıyor olmasıdır.

 

HAREKET SİSTEMİ

                                  Hareket sistemini iskelet sistemi ve kas sistemi oluşturur.

                                                                 İSKELET

                                  Kemiklerden oluşmuş,birbirine eklemlerle, bağlarla bağlanmış,güçlü yapıya  İSKELET denir.

                                                           İskeletin Görevleri

                         *Vücudun ayakta durmasını sağlar.

                         *Vücudun biçimini oluşturur.

                         *Eklem ve kasların yardımıyla hareketi sağlar.

                         *İç organları,dışarıdan gelecek mekanik etkilere karşı korur.

                         *Kan hücrelerinin yapımında görev alır.

                         *Bazı organlara destek verir ve askı olur.

                         *İnorganik maddelerin birikimini sağlar.

                          İskelet sistemi kemiklerden oluşur.

                                                    Kemiğin yapısı ve çeşitleri:

                  - Kemik,organik ve inorganik maddelerden oluşmuştur.Kemiğin 1/3'ü organik,2/3'ü inorganik maddelerden oluşmuştur.İnorganik maddeler,kemiğe sertlik verir.Bunlar:kalsiyum, sodyum ve potasyum tuzlarıdır.

                   - Kemiğin dışında,PERİOST denilen zar bulunur.Periost,kemiğin enine büyümesini ve kırıldığında tamirini sağlar.Kıkırdak,kemiğin boyuna büyümesini sağlar.Sıkı kemik,minerallerden ve kemik hücrelerinden oluşur.

                   - Kemik başlarının uç kısmında bulunan süngerimsi dokuda,kırmızı ilik bulunur.Uzun kemiğin gövde kısmının içinde ilik kanalı denilen boşluk vardır.Bu boşluk SARI İLİK ile doludur. Bu iliklerde kan hücreleri yapılır.

                      Üç çeşit kemik vardır

                    1- Uzun kemikler:Kol ve bacak kemikleri.

                    2- Kısa kemikler:Omur ve bilek kemikleri.

                    3- Yassı kemikler:Kalça,göğüs,kürek,kafatası kemikleri.

                      İskelet üç kısımdan oluşur:

                    1- Baş iskeleti.

                    2- Gövde iskeleti.

                    3- Üyeler iskeleti.

                       Baş iskeleti

                    Kafatası ve yüz kemiklerinden oluşur.Baş iskeleti,alt çene kemiği hariç oynamaz eklemlerden ve yassı kemiklerden oluşmuştur.

                    Kafatasında 8, yüzde 14 olmak üzere kafatasında 22 kemik bulunur.

                    Kafatası ve yüz kemikleri sağlam bir kutu oluşturarak beyni korur.

Gövde İskeleti

                      Omurga,kaburga,göğüs kemiği,omuz ve kalça kemiklerinden oluşur.

                      Göğüs kafesi:12 çift kaburga ve önde göğüs kemiğinden oluşur.Kaburgaların 7 çifti bir ucu omurga,diğer ucu göğüs kemiğine bir kıkırdakla bağlanır.8,9 ve 10'uncu çiftlerin uçları  önde birbirine kıkırdakla,bu kıkırdakta göğüs kemiğine bağlıdır.

                      Göğüs kafesi,yaşamsal organlardan kalp ve akciğerleri korur.

                      Omurga:Omur adı verilen 33 kemikten oluşmuştur.Omurlardaki delikler omurilik kanalını oluşturur.Omurga beş bölgeye ayrılır.

                      Boyun bölgesi;7 omur,sırt bölgesi;12 omur,bel bölgesi;5 omur,sağrı bölgesi;5  omur,kuyruk sokumu;4 omur bulunur.

                      Omurga kanalında omurilik bulunur.

                                                                          Üyeler iskeleti

                             Kol ve bacak iskeleti olmak üzere iki kısımda incelenir.

                             Kol iskeletinde toplam 30 kemik,bacak iskeletinde toplam 30 kemik bulunur.

                             Kol ve bacaklarda toplam 120 kemik bulunur.

                             Kol kemikleri gövde iskeletine,köprücük ve kürek kemiklerinin oluşturduğu göğüs kemeri,bacak kemikleri de kalça kemiklerinin oluşturduğu kalça kemikleri ile bağlanır.

                                                                              Eklemler

                             Kemiklerin birbirine bağlandığı yere eklem denir.Eklem hareket yeteneğine göre üçe ayrılır.Oynar eklemler;kol ve bacak kemikleri,alt çene oynar eklemlerle birbirine bağlanmıştır. Vücut hareketi oynar eklemlerle sağlanır.Oynar eklemlerde eklem,eklem sıvısı ile doludur.Eklem sıvısı,eklem uçlarına kayganlık vererek rahat hareket etmeyi sağlar. Yarı oynar eklemler;az hareket edebilen eklemlerdir.Omurlar arası eklemler bu şekildedir.Oynamaz eklemler;kemikler birbirine girintili çıkıntılı olarak bağlanmıştır.Eklem sıvısı bulunmaz.

                                                                       KASLAR SİSTEMİ

                           İskeleti hareket ettiren ve iç organları oluşturan dokulardır.Vücudumuzda üç çeşit  kas bulunur.

                                                   Çizgili Kaslar

                           Bunlara kırmızı kaslar de denir.İskeletin üstünü örtmüştür.Eklemler yardımıyla iskeletin hareketini sağlar.Bir organın hareket etmesi için en az iki kas demetinin zıt olarak çalışması gerekir.İstemli hareket ederler.Çizgili kas hücreleri uzun silindir şeklindedir.Hücreleri çok çekirdeklidir.Hızlı kasılır çabuk yorulurlar.

                                                    Düz Kaslar

                           Bunlara,beyaz kaslar da denir.İç organları oluştururlar.İsteğimiz dışında hareket ederler.Hücreleri mekik şeklindedir.Tek çekirdeklidir.Yavaş kasılır,yorulmazlar.

                                                    Kalp Kası

                           Kalbin yapısını oluşturur.Yapısı çizgili kasa benzer ama düz kas gibi çalışır. Hücreleri tek çekirdeklidir.

                           Hareket sisteminin sağlığını korumak için,dengeli beslenmek,spor yapmak,ağır yük kaldırmamak gerekir.Oturma ve yürümede düzenli hareket edilmelidir.Kalsiyumca zengin besinler ve D vitamini yeterince alınmalıdır.(D vitaminin vücutta işlerlik kazana bilmesi için vücudun güneş ışınlarına ihtiyacı vardır.)

                           Hareket sisteminin hastalıkları;raşitizm,kemik veremi,kırık,çıkık,burkulma,incinme, oturma bozuklukları ve kas yorulmalarıdır.

 

 

BESLENME SİSTEMİ

 

                 Bir canlının,yaşamsal faaliyetlerini sürdürebilmesi için ihtiyacı olan maddelere besin  denir.Besin maddelerinin vücuda alınmasına da beslenme denir.

                  Besin maddeleri yapılarına, görevlerine ve sağlandığı kaynağa göre üçe ayrılır;

                                                                   Yapılarına Göre Besin Maddeleri

                    1 - Organik besin maddeleri (protein,yağ,karbonhidratlar,vitaminler)

                    2- İnorganik besin maddeleri(su ve madensel tuzlar)

                                                                     Görevlerine Göre Besin Maddeleri

                    Düzenleyici:su,madensel tuz,vitamin

                    Yapıcı-onarıcı:protein,su,madensel tuz

                     Enerji verici:karbonhidrat,yağ,protein

                     Besinlerin canlılara enerji verme sırası;

                     1- Karbonhidratlar

                     2- Yağlar

                     3- Proteinler biçimindedir.

                     Enerji verici besinler,hücrelerde solunum olayı ile parçalanarak enerji verirler.

 

SİNDİRİM SİSTEMİ

                 Dışarıdan alınan besinlerin,sindirim organlarında kimyasal  değişmelere uğrayarak suda çözülüp,kana geçebilecek hale gelmesine sindirim denir.

                Su,madensel tuzlar ve vitaminler sindirime uğramazlar.  

Sindirim Sistemi Organlarımız

                            Ağız-Yutak-Yemek Borusu-Mide

                            İnce Bağırsak-Kalın Bağırsak-Anüs

                                                                  Sindirim Sistemi Organları

                             Ağız: Ağızda dil,dişler ve tükürük bezleri bulunur.Dil,tat alma duygusu organıdır.Dil,ucuyla tatlı,arkasıyla acı,ön  yanlarıyla ekşi ve orta kısmıyla tuzlu tatları alır.

                           Ağıza alınan besinler tükürükle yumuşatılır,dişlerle ezilir,parçalanır.Besinlerle enzimlerin temas yüzeyi arttırılır.

                           Tükürükte bulunan PİTYALİN enzimi,nişastaya etki eder.

                           Çiğnenen besin dille yutağa itilir.

                           İki çeşit sindirim vardır;mekanik ve kimyasal sindirim.

                           Dişlerle yiyeceklerin parçalanması mekanik sindirimdir.Tükürük içerisindeki enzimlerle yiyeceklerin buluşması ise kimyasal sindirimdir.

                           Bundan sonraki anlatımlarda sindirimin hangi türe girdiğine de dikkat ediniz.

                           Yutak:Soluk borusu ve yemek borusunun başlangıcının bulunduğu yerdir. Çiğnenen lokmalar yutulurken,soluk borusu kapanır,böylece yiyecekler yemek borusuna gider.

                           Büyüklerinizin sizi neden''yemek yerken konuşulmaz'' diye uyardığını daha iyi anladınız.

                            Yemek Borusu:Yutulan besinleri mideye iletir.Yemek borusunda kimyasal sindirim yapılmaz.Soluk borusunun arkasına yerleşmiştir.    

                             Mide:Mekanik ve kimyasal sindirim yapılan,kandaki şekeri ayarlar sindirim borusunun en geniş kısmıdır.Mide özsuyu ve tuz asidi salgılanır.

                            Tuz asidi,mikropları öldürür.Tuz asidi proteinlerin sindirimine etkili PEPSİN enzimini aktif hale geçirir.

                            Besinler midede bulamaç haline gelinceye kadar mekanik sindirime uğrarlar.

                            İnce Bağırsak:Kimyasal sindirimin tamamının gerçekleştiği ve besinlerin emildiği bölümdür.İnce bağırsakta protein,karbonhidrat ve yağların sindirimi tamamlanır.

                            İnce bağırsağın iç yüzünde sindirilmiş besinlerin emildiği VİLLUS(tümür)    lar bulunur.

                            İnce bağırsakta pankreasın salgıladığı Amilaz,Lipaz ve Tripsinojen enzimleri  ile besinler son değişikliğe uğrarlar.

 

                           Karaciğer:Yağların sindirimini kolaylaştıracak SAFRA salgılanır.Karaciğer bunun dışında kandaki şekeri ayarlar,bazı zehirlerin etkisini yok eder. (Amonyağı üreye dönüştürür)Glikoz ve vitamin depo eder.

                            Pankreas:Kan şekerini arttıran GLUKAGEN ve kan şekerini azaltan İNSÜLİN salgılar.Bu salgıları kana verir.Sindirim enzimlerini on iki parmak bağırsağına bırakır.

                            Proteinlerin sindirimi midede başlar,on iki parmak bağırsağında bağırsağında sona erer.

                            Yağların sindirimi,on iki parmak bağırsağında başlar ve tamamlanır.

                             Nişastanın sindirimi,ağızda başlar,ince bağırsakta sona erer.

                             Kalın Bağırsak:Sindirilmiş ve emilmiş besinlerden kalan posadan su emilir.Burada bulunan bakterilerce B ve K vitamini sentezlenir,sindirim atıkları bir süre burada depolanır.

                             Anüs:Artık maddelerin,posa ve suyun atıldığı yerdir.

 

DOLAŞIM SİSTEMİ

                        Canlılık olayları için hücrelere yeterli oksijeni götüren,hücrelerde oluşan artık maddeleri ve karbondioksiti hücrelerden alıp taşıyan sistemdir.

                         Dolaşım Sistemi;

                         1- Kan

                         2- Kalp

                         3- Damarlar, diye üç bölümde incelenir.

                         1- KAN

                          Kanın Görevleri             

                         Besin ve oksijeni hücrelere götürmek.Hücrelerden karbondioksit ve artık maddeleri  alıp boşaltım organlarına götürmek.

                         Vücut ısısını ayarlamak.

                          Vücut savunmasında görev almak.

                                                                     KANIN YAPISI

                             Kan,plazma(kan sıvısı) ve kan hücrelerinden oluşmuştur.

                             Plazmanın büyük bölümü(%90) sudur.Plazmada sudan başka,vitaminler,şeker,yağ ve madensel tuzlar bulunur.

                             Kan hücreleri,kanın yaklaşık %45'ini oluştururlar.Üç çeşit kan hücresi vardır.

                             Alyuvarlar(Eritrosit): Bir milimetre küp kanda 4-5 milyon civarındadır.

                             Görevi,oksijeni,hücrelerde oluşan karbondioksiti akciğerlere taşımaktır.

                             Çekirdekleri yoktur.Kemik iliğinde üretilir.Ömürleri 120 gün civarındadır.Oksijence zengin kanın rengi açık kırmızı,kirli kanın rengi koyu kırmızıdır.

 

                              Akyuvarlar(Lökositler): Bir milimetre küp kanda 8-10 bin civarındadır. Çekirdekli, beyaz kan hücreleridir.

                              Görevleri,vücuda giren mikroplarla savaşmaktır.Mikropları ya fagositoz yaparak sindirirler ya da mikropların salgıladığı toksinlere karşı antitoksin salgılayarak mikropların etkilerini yok ederler.Kemik iliğinde,lenf düğümlerinde ve dalakta üretilirler.

                               Kan pulcukları(Trombositler): Bir milimetre küp kanda 200-300 bin kadardır.Kan, damar dışına çıktığında,hava ile temas edince parçalanıp pıhtı oluşturur.Bu pıhtı,kanın dışarı çıktığı kesiği kapatır.Kemik iliğinde üretilir.

                              

Kan Grupları:İnsanlardaki kan grupları alyuvarlar üzerindeki özel proteinler sayesinde belirlenir. 

                          Dört çeşit kan grubu vardır.Bunlar A,B,AB ve O grubudur.

                         İnsanlar arasında kan alış verişi;A gurubu AB ye kan verir , kendi grubundan ve O dan kan alır.B grubu AB ye kan verir, kendi grubundan ve O dan kan alır.AB grubu A dan,B den ve O grubundan kan alır,yalnız kendi gurubuna kan verir.O grubu A ya B ye ve AB ye kan verir, sadece kendi grubundan kan alır.

                         Kan içerisinde ayrıca Rh faktörü denilen özel alyuvar proteini bulunur.Bu proteini taşıyanlar Rh(+), taşımayanlar Rh(-) kan gruplarıdır.Kan naklinde Rh faktörü uyuşmalıdır.

                         Rh (-) grubuna sahip insanlarda Rh proteini bulunmadığından Rh(+) insandan kan aldığında bu proteine karşı antikor oluşur.Bu antikor verilen kandaki alyuvarı çökeltir.

                        Kan Hastalıkları            

                        Hemofili:Kalıtsal bir hastalıktır,kanın pıhtılaşmamasıdır.(X kromozomu ile taşınır)

                        Kansızlık(Anemi):Kandaki alyuvarların az olmasıdır.Kanda oksijen taşıma kapasitesi düşer.

                        Kan kanseri(Lösemi):Kanda akyuvar sayısının anormal çoğalması ile oluşur.Kemik iliği nakli ile tedavi edilir.

       

                        Kuduz,veba,tifüs,tetanoz,sıtma,aids kan yoluyla bulaşan hastalıklardır.

                        Kan uyuşmazlığı; hastalık değildir.Baba Rh(+),anne Rh(-) ve anne karnındaki çocuk Rh(+) kan grubuna sahipse doğum anında çocuğun kanı anneye geçerse anne kanında Rh(+) e karşı bir antikor oluşur.Bu antikor bebeğin kanındaki antijeni(proteini) çökeltir.

                                                                    DOLAŞIM ORGANLARI

                                KALP           

                                Kalp,bütün memelilerde olduğu gibi iki karıncık,iki kulakçıktan oluşmuştur. İnsanda kalp,akciğerler arasında,göğüs kemiğinin altına yerleşmiştir.Kırmızı kaslardan yapılmış olup,istek dışı çalışır.

                                Kalbin sol tarafında daima temiz kan,sağ tarafında kirli kan bulunur.

                                Sağ kulakçık ile karıncık arasında 3 parçalı kapakçıklar vardır.Sol kulakçıkla karıncık arasında 2 parçalı kapakçıklar vardır.Bu kapakçıklar kanın geri dönmesini önler.

 

  DAMARLAR      

                                İçinde kanın dolaştığı borulardır.Ağ şeklinde vücudun her noktasına kadar kanı ulaştırır ve toparlar.Damarlar üç türdür.

                               Atardamarlar(Arter):Kalpten,kanı vücuda taşıyan,geniş,esnek ve sağlam duvarlı damarlardır.Genellikle oksijence zengin temiz kanı taşırlar.Tek taraflı atardamar,akciğer atardamarı olup,kalpten kirli kanı akciğerlere taşır.En büyük atardamar,sol karıncıktan çıkan aort atardamarıdır.Aort atardamarı kollara ayrılarak bütün vücuda temiz kanı taşır.

                               Toplardamar(Vein):Vücutta kirlenmiş kanı kalbe taşıyan damarlardır.Farklı olanı temiz kanı akciğerlerden kalbe taşıyan akciğer toplardamarıdır.Bazı toplardamarlarla içinde kalbe doğru açılan kapakçıklar bulunur.Bu kapakçıklar kanın damarlardan geri dönmemesini sağlar.

                               Kılcal damarlar(Kapiller):Atardamarlar ve toplardamarlar arsında bulunur.Tek sıralı epitel hücrelerinden yapılmıştır.Vücudun her noktasında bulunur.Kan ile vücut hücreleri arasındaki besin ve gaz alışverişleri burada olur.Kılcal damarlardan Kılcal damarlardan hücrelere besin ve oksijen geçer.Karbondioksit ve atık maddelerde hücrelerden kılcal damarlara geçer. 

 

 

SOLUNUM SİSTEMİ

                            Vücudun yaşamsal etkinliklerini yürütebilmek için gerekli enerjinin sağlanması  gerekir.Vücuda alınan besinler,sindirim sonucu kana geçer.Hücrelerde bu besinlerin oksijenle yakılmasına solunum,solunumda görev alan organların oluşturduğu sisteme de solunum sistemi denir.

                             Solunum sistemi organları;burun,yutak,soluk borusu ve akciğerlerdir.Solunuma yardım eden organlar,diyafram ve kaburgalar arası kaslardır.

                             Burun;koku alma duyusu organıdır.Soluk havasının alındığı  yerdir.Havayı süzer, ısıtır ve nemlendirir.

                             Yutak;ağız ve burunun arka tarafındadır.Soluk borusu ile yemek borusunun başlangıç kısmıdır.

                             Soluk Borusu;yutaktan sonra gelir.Boynun ön tarafındadır.Üst üste dizilmiş kıkırdak parçalarından oluşur.Soluk borusunun üst tarafı biraz genişleyerek ses tellerinin bulunduğu gırtlağı oluşturur.Lokmalar yutulurken gırtlak kapağı soluk borusunu kapatır.Soluk  borusu ikinci kaburga hizasında ikiye ayrılarak bronşları oluşturur.Bronşlar,kıkırdak halkalardan oluşmuştur.

                                                                         AKCİĞERLER

                             Göğüs kafesi içinde sağ ve sol akciğer olmak üzere iki bölümden oluşur.Sağ akciğer üç loplu,sol akciğer iki lopludur.Bir lopunun yerine kalp gelmiştir.

                             Bronşlar akciğerlere girdikten sonra ağaç dalları gibi bronşcuk denilen kollara ayrılır.Her bronşcuk alveol(hava kesesi) denilen kısımlarda sona erer.Alveollerin dışı kılcal kan damarları ile sarılmıştır.Kan ile gaz alışverişi burada gerçekleşir.Akciğerlerin üzeri plevra adı verilen iki katlı bir zarla örtülüdür.Solunum olayı sırasında akciğerler,diyafram ve kaburgalar arası kaslarla birlikte çalışırlar.

                                                                          SOLUK ALMA       

                             - Kaburgalar arası kaslar kasılır.

                             - Diyafram kası kasılır.

                             - Göğüs boşluğu genişler.

                             - Akciğer genişler.

                             - Dışardan akciğere hava girer.

                                                                         SOLUK VERME

                             - Kaburgalar arası kaslar gevşer.

                             - Diyafram kası gevşer(kubbeleşir)

                             - Göğüs boşluğu daralır.

                             - Akciğer küçülür.

                             - Akciğerden dışarı hava çıkar.

                               Akciğerlerle dakikada 16-18 defa soluk alınıp verilir.

                               Solunum Sistemi Hastalıkları

                               Solunum sistemine,soluk havası ile mikroplar kolayca girerler.Vücudun dirençsiz olması halinde mikrobik hastalıklar ortaya çıkar.Bu hastalıklar şunlardır;

                               Grip ve nezle;burun mukozasının iltihaplanması hastalığıdır.

                               Bronşit;soluk borusunun ve bronşların iltihaplanması hastalığıdır.

                               Zatürre;akciğer dokusuna,hava keselerine mikropların yerleşmesi hastalığıdır.

                               Zatülcemp;akciğer zarının iltihaplanması hastalığıdır.

                               Verem;verem mikroplarının akciğer dokusuna yerleşip,oyuklar açtığı hastalıktır.

                               Kabakulak;kulak altı tükürük bezlerinin iltihaplanıp,şişmesi hastalığıdır.

 

BOŞALTIM SİSTEMİ

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !